15 gusht, 2009

Unë e lexova Ornelën… (vetëm për shoqnin)

E lexova Ornelën. Atë librin që e dini vetë. M’u desh ta porosisja në një librari, ku më shitën dhe një kartë me të cilën përfitoj ca përqind ulje në dy vitet e ardhshme. Meqenëse isha me grip, nuk bëra llafe. Po meqenëse isha me grip, u ula dhe e lexova për tre ditët që kisha raport. Ndërkohë bëja apo haja supë me vezë e limon dhe mblidhja shuk shamijat prej letre. Me raste pashë dhe « Trimi dhe e bukura » (e admiroj Brukun për aftësinë e qaravitjes ), « Zjarr(m)et e dashurisë », si dhe shumë telefilma gjermanë, me kopshte me lule, shtëpi të bukura, grua që takon ishin që është kthyer në provincë për pushime, etj., etj..

E lexova frëngjisht. Përkthimi ishte i mirë.

Ngjarjet zhvillohen në Tiranën komuniste, megjithëse libri, për nga titulli, mëton të flasë për një vend të tërë, Shqipërinë. Duke lexuar, zbulova se nuk bëhet llaf për ndonjë vend tjetër të Shqipërisë, duke hequr një episod vizite në burgun e Spaçit.

Në librin e Ornelës, gratë e bukura kurvërojnë ose janë të persekutuara, ngelen shtatzënë jashtë martese, dështojnë fshehurazi dhe vdesin, nëse nuk i bëjnë të tëra këto njëherazi. Gratë e shëmtuara janë komuniste dhe sadike. Burrat janë kurvarë, maço, s’njohin as dashurinë e nënës, i japin para mbesës që kjo t’u tregojë “kajsinë” e vet. Kurse njerëzit në përgjithësi, janë të fortë ngaqë hanë ullinj e pinë raki, janë megallomanë dhe [...]nga kjo vjen dhe mungesa e frikës, nëse nuk vjen nga forma prej poçi të shtrëmbër që u ka koka, e shtrëmbër dhe e sheshuar, banesë mbretërore e moskokëçarjes, në mos e pandërgjegjjes[.] (përkth. im)

Tirana është një vend i errët, liqeni i saj një moçal vdekjeprurës, telat elektrikë përdoren për të nderur rrobat, për t’u varur apo për tu hedhur. Dhe ah! deti Jon e ka marrë emrin nga një partizan shqiptar, sipas leximeve të vajzës në librat e shkollës... Qe pikërisht këtu që fillova të bezdisesha rëndshëm. Hajde gjejeni pse....

Autorja niset nga anekdota dhe i tregon ato si përfaqësuese të Tiranës dhe këtë të fundit si përfaqësuese të Shqipërisë. Të gjitha ato historira apo shumicën e tyre, i kam dëgjuar dhe më parë, apo ndoshta i kam lexuar dhe më parë. Për mua s’ka asgjë të re, veç ca shprehjeve që më bëjnë të vë buzën në gaz, mbase ngaqë në frëngjisht më vijnë të reja, si “nëna Parti”, “planet pesëvjeçare”, “heroi i popullit”, “partizani hëngri letrën e Partisë”, “të hëngsha këmbët”, “kilota” apo dhe “ qëroj orizin”. Libri nuk ka një linjë, nëse kjo s’është “Gratë e bukura i trajtojnë si kurva në vëndet maçiste” (për kurvë e marrin të jëmën sapo zbarkon në Itali me ëndrrën për një jetë më të mirë. Po mbase këtu shprehet një lloj vetë-ironie mbi gjithë ç'është thënë më parë...).

Personazhet, përveç atij të nënës që më vizatohet si e bukur dhe nevrastenike, janë shumë të cekëta. Historia tregohet si një tufë thashethemesh, përshkuar nga rrëfime ekuivoke në vetën e parë. Ornela kujton se ka humor, por në fakt i gjithë libri i ngjan sharjeve të një vajze llasticë që s'kërkon të kuptojë, por vetëm ankohet. Libër i mirë kur s’del dot nga shtëpia dhe s'ke neurone të mendosh. Kshu.

07 korrik, 2009

Not the same as what I was looking for but enjoy

The Idiot Boy

He wandered down the moutain grade
Beyond the speed assigned--
A youth whom Justice often stayed
And generally fined.

He went alone, that none might know
If he could drive or steer.
Now he is in the ditch, and Oh!
The differential gear!


-- Rudyard Kipling

08 qershor, 2009

shkruaj një letër

Pjesa më poshtë është shkëputur nga "Letër e një të marri" e Mopasanit, përkthyer nga dora vetë. Nëse dëshira dhe kureshtja ju marrin me vete, jeni të lutur ta vazhdoni. Nëse jo... kur të marroseni prej vërteti, më shkruani një letër.
A.

I dashur doktor, po e lë veten në dorën tuaj. Bëni me mua ç’t’ju dojë qejfi.

Do t’ju tregoj haptazi për gjendjen e çuditshme mendore që më ka kapluar, dhe gjykojeni vetë nëse do të ishte më mirë të trajtohesha për ca kohë në ndonjë klinikë, sesa të lihem pre e haluçinacioneve dhe vuajtjeve që më kërcënojnë.

Ja historia e gjatë dhe e saktë, e sëmundjes së rrallë të mendjes sime.

Jetoja si gjithë njerëzia, duke e parë jetën me sytë e hapur e të verbër të njeriut, pa u habitur e pa kuptuar. Jetoja siç jetojnë kafshët, siç jetojmë të gjithë, duke përmbushur gjithë funksionet e gjallimit, duke zhbiriluar e duke besuar se shihja, duke besuar se dija, duke besuar se njihja çka më rrethonte, kur, një dite, vura re se asgjë nuk shkonte.

Një fjali e Monteskjësë më ndriçoi befas mendimin. Ja kjo: “Një organ më shumë a më pak në mekanizmin tonë do të na kishte dhënë një tjetër inteligjencë.

“...Pra, gjithë ligjet e bazuara mbi dijen se mekanizmi ynë është ndërtuar në një mënyrë të dhënë, do të ishin të ndryshme nëse mekanizmi ynë do të ishte ndërtuar në tjetër mënyrë.”

Aty më rrihte mendja për muaj të tërë, muaj e muaj me radhë, dhe, pak nga pak, një qartësi e çuditshme më hyri përbrënda, dhe kjo qartësi më kalli errësirën.